Szkoła Podstawowa im. ks. Jerzego Popiełuszki w Chodnowie

96-230 Biała Rawska

Chodnów 1

Tel.: (46) 815-97-26

szkolachodnow@gmail.com

Historia najnowsza Chodnowa

Co o Chodnowie należy zapamiętać?

 

Dane z roku 2010:

 

Radna powiatowa                - pani Franciszka Wójcicka

Radny gminy Biała Rawska   - pan Sylwester Brzeziński

Sołtys wsi                           - pan Franciszek Biedrzycki

 

Liczba mieszkańców w Chodnowie              - 296

Liczba mieszkańców w Nowym Chodnowie  - 142

Liczba gospodarstw                                    -

 

Charakterystyczne miejsca: Chodnów-wieś, Nowy Chodnów, szkoła, OSP, sklep spożywczo-przemysłowy, kapliczka na rozdrożu, dworek szlachecki (popularnie nazywany "pałacem"), staw wiejski, Kaczajki, Wyręby, Pastwiska.

 

Prace uczniów:

 

Marta Wojdalska, ucz. kl.VI

Szkoła Podstawowa w Chodnowie

Praca z informatyki na temat:

 

Historia i dzień dzisiejszy wsi Chodnów w gminie Biała Rawska

 

 

WSTĘP…

Chodnów to mała miejscowość na Nizinie Mazowieckiej, na pograniczu województw łódzkiego i mazowieckiego. W latach 1975-1998 wieś administracyjnie należała do województwa skierniewickiego, a obecnie przynależy do łódzkiego. Położona jest w mało atrakcyjnym turystycznie miejscu, ale spokojnym i cichym, z dala od gwaru wielkich miast. Jest to teren sadowniczy. Tutaj można odpocząć, zaczerpnąć świeżego powietrza, pobyć w naturalnych warunkach polskiej wsi.

HISTORIA CHODNOWA

Pierwsza wzmianka o Chodnowie została zanotowana w 1579 r. Innym dowodem istnienia tej wioski już w XV w., są wzmiankowane w źródłach pobliskie Przyłuski i Wola Chojnata. Pierwsze informacje o strukturze przestrzennej i rozmiarach majątku chodnowskiego pochodzą z początku XIX w. Jednym ze sławniejszych właścicieli ziemskich Chodnowa był Józef Leszczyński herbu Bielina. Był on synem Andrzeja, pisarza ziemskiego rawskiego i  Franciszki Jarzyny. Był to człowiek na miarę epoki Oświecenia – poseł rawski (przez 4 lata), odznaczony przez Stanisława Augusta Orderem Św. Stanisława, współpracownik Komisji Porządkowej. Istnieje hipoteza, że w 1795r. za jego sprawą powstała szkoła w Chodnowie. W 1826r. sprzedał część majątku kolonistom niemieckim, pozostawiając sobie jedynie Chodnów i Józefów. Chodnów w tym, że roku przejęli Andrzej i Józef Bliscy. W roku 1881 ziemie Chodnowskie nabył Nikodem Zajączkowski.

Stracił je jednak przez swój hulaszczy tryb życia, niedbałość o swoje dobra, ale przede wszystkim przez to, że grając w karty przegrał cały swój dobytek. Wtedy to właśnie zaczął powoli sprzedawać swój dobytek, aby spłacić długi. Ostatnią część  majątku tj. 45 ha gruntu wraz z Pałacem dnia 18 marca 1920 r. odkupili dwaj bracia Ignacy i Adam Staszewscy, którzy pochodzili spod Żdżar, ze wsi Godzimierz. Pałac przetrwał II wojnę światową i nadal służy następnym pokoleniom rodziny Staszewskich. Obecnie mieszka tu drugie trzecie i czwarte pokolenie państwa Staszewskich. Aktualnie pałac zamieszkują:

-Józef Staszewski z żoną Marianną, synem Sylwestrem, jego żoną i dwojgiem wnucząt,

-Anastazja Staszewska – wdowa po Janie Staszewskim wraz z córką Ewą, jej mężem i czwórką wnucząt.

-Aniela Staszewska – wdowa po Stanisławie Staszewskim wraz z córką Jadwigą, jej mężem, wnuczką Beatą, jej mężem i dwoma prawnukami.

Budynek dworku chodnowskiego ma wymiary 30 m x 12 m. Zbudowany jest z czerwonej cegły. Połową podpiwniczony. Wybudowany jest na na wzniesieniu. Wcześniej pałac był pokryty gontem, posiadał ganek wsparty na dwóch kolumnach i okna z okiennicami. W chwili zakupu pałacu był on bardzo zaniedbany. W 1928 r. zmieniono pokrycie dachu na blachę, a następnie pałac otynkowano. W latach 70-tych ponownie poddano go remontowi. W dworku, przed drugą wojną światową ukrywali się żydzi.

ZABYTKI CHODNOWA

W Chodnowie jest kilka bardzo starych zabytków. Można tu wymienic:

  • kapliczka, która postawiona została na gruntach Staszewskich, ufundowana przez koło łowieckie w 1938 r.
  • krzyż, postawiony przed drugą wojną światową.

W Chodnowie dawniej były również:

  • dwie cegielnie,
  • kuźnia, która była wybudowana przed dziedzicem Józefem Leszczyńskim,
  • wiatrak, należał do Niemca – Michała Blocha – który zmarł 1 lipca 1938 r. w wieku 64 lat. Istnieje legenda, że właściciel wiatraka zajmował się magią,
  • huta szkła,
  • MLECZARNIA, na początku była spółdzielnią mleczarską pod nazwą „Zorza”. Mleczarnia została wybudowana przed wojną ze składek chłopów zamieszkałych w Nowym Chodnowie i Chodnowie jako udział od  jednej krowy najpierw 5 złotych, a że było to mało, więc dołożono jeszcze po 5 złotych.

Mleczarnię wybudowano na placu wiejskim, a wykonawcą był Pan Wachowicz Adam. Na owe czasy Mleczarnia dostosowana była jako punkt przerobowy masła. Do mleczarni tej podlegały filie: Gołosze i Wola Chojnata jako punkty pomocnicze. Dziennie przerabiano tam 5 tysięcy litrów mleka i było 419 numerów dostawców z wsi Szczuki, Konstantynów, Wypaleniec, Gośliny, Chodnów i Bolesławiec. Najpierw odciągano śmietanę i wyrabiano z niej masło, którego było ok. 2 t. dziennie. Po przerobie masło beczkowano i wysyłano na eksport do Anglii. W 1950 roku zlikwidowano punkt przerobowy i powstał Punkt Skupu Mleka a Spółdzielnia przyjęła nazwę „Rozwój” i podlegał pod Spółdzielnię Mleczarską w Rawie Mazowieckiej a następnie pod spółdzielnię w Skierniewicach. Od 1950r. odwirowywano śmietanę a odwirowane mleko dostawcy zabierali do domu i wykorzystywali na potrzeby gospodarcze. Śmietanę natomiast odwożono do Sadkowic gdyż tam był przerób masła. Przy mleczarni od początku jej istnienia była wybierana rada nadzorcza i Zarząd Mleczarni. Prowadzącym Mleczarnię w latach 1947-1960 był pan Beta Stanisław, śmietanę wozili – pan Stęczelski i pan Wójcicki Franciszek z Przyłusk, a od 1960 roku do 1994 roku pan Melon Jan, natomiast od 1994 r. pan Brzeziński Sylwester.

DZIEŃ DZISIEJSZY

Chodnów to mała wieś należąca do gminy Biała Rawska, powiecie Rawa Mazowiecka. W Chodnowie jest 296 osób. Sołtysem tej miejscowości obecnie jest pan Franciszek Biedrzycki, radną powiatową jest pani Franciszka Wójcicka, a radnym gminy Biała Rawska jest pan Sylwester Brzeziński.

CHARAKTERYSTYCZNE MIEJSCA

1. Szkoła

Charakterystycznym miejscem w Chodnowie jest przede wszystkim Szkoła Podstawowa im. Ks. Jerzego Popiełuszki. Jest to obecnie mała szkoła licząca ok. 45 uczniów. W szkole panuje bardzo ciepła, serdeczna atmosfera. Jest to wspaniały ośrodek kultury dla całego środowiska.

HISTORIA SZKOŁY

W dobie  Oświecenia  dokonało  się  wiele  przemian, które objęły również szkolnictwo Rzeczypospolitej. Polegały one przede wszystkim na stworzeniu nowego modelu wychowawczego. Nauka w szkołach miała stać się bliska potrzebom życia codziennego i obywatelskiego. Miała objąć jak najszersze warstwy społeczeństwa, przestając być przywilejem niektórych grup. Zaczęło więc rozwijać się szkolnictwo elementarne uzależnione od składek włościańskich, woli właściciela i Kościoła. Reforma szkolnictwa miała także zeświecczyć szkoły. Do tej pory bowiem oświatą opiekował się Kościół. Przejmowanie szkół przez państwo dokonywało się za sprawą Komisji Edukacji Narodowej, powołanej na sejmie 1773 roku. Upaństwowienie szkół było jedynie częściowe, ponieważ objęło miejskie szkoły średnie i wyższe. Elementarne szkoły wiejskie przeważnie pozostawały szkołami parafialnymi. Pewien postęp, przede wszystkim w zwiększeniu liczby tych szkół, zaznaczył się w dobie działalności Komisji Porządkowych Cywilno - Wojskowych powołanych przez Sejm Wielki. Komisje te zajmowały się tylko szkołami na wsi. Najwcześniejszą, udokumentowaną w źródłach historycznych datą powstania Elementarnej Szkoły w Chodnowie jest rok 1880. W posiadaniu Szkoły znajduje się jednak akt erekcyjny, który został odnaleziony przy rozbiórce starego budynku w roku 1982. Znajdował się on w metalowej urnie i dodatkowo owinięty był  w gazetę napisaną w języku rosyjskim z sierpnia 1899 roku. Treść aktu napisana w  języku polskim i rosyjskim jest następująca:

„1899 roku, dnia 2/14 września.

Za szczęśliwego panowania Cesarza Mikołaja II i rządów jenerała Gubernatora Warszawskiego księcia Imeretyńskiego, Gubernatora Piotrkowskiego Radcy tajnego Millera, Naczelnika Dyrekcji Naukowej Łódzkiej Abramowicza, Naczelnika Powiatu Rawskiego Radcy stanu Kiryłowicza, dokonano we wsi Chodnowie założenia domu szkolnego. Poświęcenia dopełnił ksiądz Bernard Jastrzębski proboszcz parafii Biała.

Do stowarzyszenia szkolnego należą: wieś Chodnów z folwarkiem Chodnów własności pana Zajączkowskiego, Józefów, Janów, Pudencjanów (Potencjanów), Szczuki Wielkie, Szczuki Małe, Konstantynów, Gośliny Wielkie z folwarkiem i Stara Wieś z folwarkiem, Wola Chojnata pani Wierzbickiej, Koprzywna  z folwarkiem, Podstękowiec pana Wierzbickiego i Stanisławowo.

Dom pobudowany kosztem towarzystwa szkolnego przez majstra murarskiego pana Karola Markwana. Członkami byli Przewodniczący Wójt gminy Stara Wieś Jan Dobrosz  i członkowie pan Michał Zajączkowski, Tomasz Wójcik, Maciej Stępiecki i Andrzej Kornacki, Wawrzyniec Karbowiak, Franciszek (nazwisko, imię nieczytelne) Dobrosz.

Pieczęć wójta Starej Wsi

Jana Dobrosza."

Istnieje jednak hipoteza, że Szkoła w Chodnowie powstała już w 1795 roku. Poparciem tej tezy jest bliska współpraca wspomnianego wcześniej Józefa Leszczyńskiego, dziedzica Chodnowa, z Komisją Porządkową . Nie bez znaczenia jest również fakt przetrwania do dziś przekazów ustnych mówiących o Józefie Leszczyńskim jako ojcu chodnowskiej Szkoły. Za głęboko sięgającą tradycją Szkoły w Chodnowie przemawia także istnienie tam trzech stopni nauczania, podczas gdy szkoły  w okolicznych wsiach dopiero powstawały. Rok 1920 to data powstania szkoły w Starej Wsi i Szczukach Dużych. Natomiast  w roku 1921 powstały szkoły w Szwejkach Wielkich i w Woli Chojnatej. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że liczba klas w tamtym okresie oznaczała liczbę etapów nauki dla danego ucznia, np.: 3 klasy to trzy etapy nauki - podstawowy, wyższy i najwyższy    w obrębie tej samej pierwszej klasy. Dopiero po osiągnięciu najwyższego etapu uczeń zdawał do drugiej klasy. Liczba owych etapów, oddziałów w szkole, świadczyła o wysokim poziomie nauki. Kolejne klasy przydzielało Kuratorium. Nie przetrwały do naszych czasów żadne archiwalia XIX - wieczne dotyczące Chodnowa. Najwcześniejsze istniejące przekazy pochodzą  z pierwszych lat XX wieku. Są to raporty Inspektora Szkolnego Okręgu Rawskiego na lata 1918 - 1939 składane Kuratorium Okręgu Szkolnego Warszawskiego. Nieocenioną okazała się także pozycja Z. Matuszewskiego pt.: „Powiat rawsko - mazowiecki" wydana w 1929 roku. Z pierwszego zachowanego raportu z roku 1918 dowiadujemy się    o otwarciu roku szkolnego w Chodnowie pod datą 27 października 1918 roku. Kierownikiem i jedynym nauczycielem został Władysław Religa. Posiadał on maturę zdaną w seminarium nauczycielskim. Na pierwszy rok niepodległości Polski było to wykształcenie gruntowne i w praktyce wystarczające. Otwarto jedną klasę składającą się z trzech oddziałów - etapów. Do pierwszego etapu należało 23 uczniów, pod koniec roku szkolnego 1918/1919 - 41 uczniów, do drugiego oddziału - 16 uczniów, a do III oddziału   -   3 uczniów. W roku 1921/22 utworzono dodatkowy IV oddział, który mieścił się w ramach pierwszego roku. Było to związane z rosnącą liczbą dzieci w wieku szkolnym na terenie Chodnowa i w jego okolicy. Na ogólną liczbę 127 dzieci do Szkoły uczęszczało około 2/3. W raporcie znalazło się szczegółowe zestawienie frekwencji  i podziału wyznaniowego. Dnia 1 października 1922 roku do Szkoły Powszechnej  w Chodnowie „translokowano na drugą siłę nauczycielską" Marię Marchoff, która ukończyła sześć klas gimnazjum. Tym samym zatwierdzono w Chodnowie drugą klasę. Maria Marchoff przyjęła obowiązki nauczycielskie w trzech oddziałach klasy pierwszej, zaś Władysław Religa rozpoczął nauczanie dzieci w klasie drugiej składającej się na razie z jednego oddziału. Wzrosła liczba dzieci zapisanych do Szkoły. W 1924 roku Kuratorium Okręgu Szkolnego w Warszawie poleciło zorganizowanie drugiej izby lekcyjnej, gdyż dalsze utrzymanie dwuklasowej Szkoły w jednej izbie przy tak dużej liczbie dzieci było niemożliwe. Dobudowano wówczas drugą izbę i rozpoczęto budowę trzeciej. Przydzielono Szkole grunty o powierzchni 1,12 ha, przy czym  Szkoła mogła użytkować 0,12 ha, zaś 1 ha otrzymał kierownik Władysław Religa. Można tutaj nadmienić, że kierownictwo Szkoły mieszkało w budynku szkolnym, zajmując trzy pokoje i kuchnię. Na terenie gminy istniał Dozór Szkolny. W jego skład wchodzili: Adam Staszewski, Władysław Religa, Józef Rogulski, Grzegorz Szewczyk, Władysław Cherubiński. Ponadto przy każdej szkole znajdowała się opieka szkolna, składająca się z „rozumniejszych gospodarzy danej wsi". Tak więc pięć szkół powszechnych w gminie posiadało 7 klas mieszczących się w izbach o łącznej powierzchni 189,15 m2. Posiadały one 292 ławki szkolne i 7 nauczycieli. Na tle tych danych Szkoła w Chodnowie wysuwała się  na pierwsze miejsce pod każdym względem. Była jedynym budynkiem murowanym. Mieściła trzy izby o powierzchni 90,30 m 2,  co stanowiło około ½ ogólnej powierzchni wszystkich izb w gminie oraz posiadała 134 ławki, co zaś stanowiło 40% ogólnego stanu posiadania. Od 1925 roku w Szkole zaczęła funkcjonować trzecia klasa  i istniało już pięć oddziałów. Raz w tygodniu służba szkolna (pani Helena Czarnecka) sprzątała izby szkolne. W tym też roku do obwodu chodnowskiego przyłączono organizacyjnie Przyłuski, Gośliny, Józefów i Potencjanów. Oddelegowano także do pracy  w Chodnowie trzeciego nauczyciela - panią Pelagię Wojdalską. Odtąd na siedmiu nauczycieli zatrudnionych w gminie, trzech pracowało w Chodnowie. Dnia 1 marca 1927 roku odbyło się zebranie w sprawie utworzenia biblioteki szkolnej dla młodzieży. Zebrano wtedy od zainteresowanych 57 złotych. Kierownik zakupił pierwsze książki i pomoce szkolne. Księgozbiór zaczął się systematycznie powiększać. W roku 1927 było 16 dzieł, w 1928 już 27, a w 1934 - 30 woluminów. W roku 1927 na stanowisko nauczyciela mianowano Władysława Szefnera, który zastąpił Pelagię Wojdalską. Ta zaś przeniosła się  do Rylska Małego. Rok później Władysław Szefner przeniósł się   do Starej Wsi, a na jego miejsce mianowano Jana Radeckiego. Dysponujemy tutaj wiedzą o wysokości uposażenia nauczycieli pracujących w tym okresie w Chodnowie. Kierownik - Władysław Religa za 29 godzin tygodniowo otrzymywał pensję w wysokości 382 złote ; jego żona Maria - 294 zł 30 gr, zaś Jan Radecki - 244 zł 68 groszy.

Od 1934 roku na stanowisko nauczyciela został mianowany Edward Skonieczny. Rok później przeniesiono go w stan spoczynku, a zastąpiła go Raisa Łukaszenko. Od 1 lipca 1936 roku pojawił się   w chodnowskiej Szkole czwarty nauczyciel - ćwiczeń cielesnych - Zygmunt Płocki. Zorganizował on w Szkole Związek Strzelecki. Do 1939 roku w Szkole pracowali: Jan Duliński, Helena Okruszkówna, Janina Dąbrowska, Maria Krzemińska. W tym czasie w Szkole działało kółko teatralne i odbywała się nauka gry na skrzypcach. Wybuch drugiej wojny światowej zahamował działalność oświatową na terenie całej Rzeczypospolitej. W Chodnowie w czasie okupacji do szkoły sprowadził się z rodziną niemiecki nauczyciel Gross, który prowadził zajęcia z uczniami niemieckimi z Józefowa i okolic. Szkoła polska została przeniesiona do prywatnego mieszkania pana Ignacego Staszewskiego. Najazd niemieckiego okupanta 1 września 1939 roku zawiesił normalne funkcjonowanie młodego państwa na sześć długich lat. Zniweczył marzenia co do stabilnego rozwoju demokratycznej Polski. Zahamował rozwój nauki i szkolnictwa wszystkich szczebli. Zawiesiła swoją działalność także Szkoła w Chodnowie. Młodemu pokoleniu Polaków rzeczywistość brutalnie wyrwała z rąk ukochane książki i pióra, zamieniając je w karabiny. Wiele dzieci już nigdy nie miało oglądać szkolnych murów i usiąść w szkolnej ławce. Wielu doskonałych pedagogów odeszło na zawsze, oddając życie  za ojczyznę. Za sześć lat Polska miała dźwignąć po raz kolejny szkolnictwo  i całą oświatę. Również w Chodnowie po wyzwoleniu  w 1945 roku reaktywowano czteroklasową szkołę.

2. OSP

Kolejnym charakterystycznym miejscem dla Chodnowa jest Ochotnicza Straż Pożarna. Należy do niej bardzo dużo strażaków, większość z nich jest odznaczona wieloma medalami. Strażacy posiadają nowoczesne sprzęty do ratowania ludzi i ich dobytków.

3. Sklep


4. Kapliczka


5. Krzyż


Moja opinia o Chodnowie


Moim zdaniem Chodnów to piękna miejscowość, ze wspaniałymi zabytkami i miejscami dla niego charakterystycznymi. Ma bardzo ciekawą historie, którą szczerze mówiąc poznałam dopiero przy pisaniu tej pracy… Według mnie Chodnów to wspaniałe miejsce na odpoczynek w wakacje po całym roku siedzenia w ciasnych blokach.

MATERIAŁY ŹRÓDŁOWE

1 Strona internetowa szkoły podstawowej w Chodnowie - http://spchodnow.szkolnastrona.pl/index.php

2. Biblioteka Publiczna w Białej Rawskiej

3. Rozmowa z moją babcią – Marianną Iwaszkiewicz, zamieszkałą w Chodnowie.