Szkoła Podstawowa im. ks. Jerzego Popiełuszki w Chodnowie

96-230 Biała Rawska

Chodnów 1

Tel.: (46) 815-97-26

szkolachodnow@gmail.com

Rys historyczny miejscowości

 

 

Regestr poborowy z 1579 roku wśród 400 wsi powiatu rawskiego wymienia Chodnów. Jest to pierwsza wzmianka źródłowa dotycząca tej miejscowości. Ukazanie się tej nazwy w źródle może świadczyć  o tym, że Chodnów istniał już kilka wieków wcześniej. W regestrze bowiem zapisano: „Chodnów ma 15 łanów kmiecich...". Przyjmując 11 osób na 1 łan (16 ha), uzyskujemy 165 osób, co na ówczesne czasy stanowiło dużą wieś. Jeśli jednak nie zmieniała ona właściciela, nie była przedmiotem nadań, kupna, sprzedaży, dzierżawy czy zastawu, nie było też potrzeby zapisu. Innym dowodem na istnienie Chodnowa już w XV wieku są wzmiankowane w źródłach pobliskie Przyłuski i Gośliny[1].

Skąpe informacje źródłowe nie pozwalają na choćby pobieżne odtworzenie najdawniejszej historii wsi.

Najbogatszą dokumentację posiadały osady będące niegdyś własnością kościelną. Na drugim miejscu pod względem ilości pozostawionych źródeł stała się własność monarsza, natomiast niemalże pominięta w dokumentach była własność osób prywatnych. Chodnów należał właśnie do ostatniej kategorii.

Na omawianym terenie większość wsi stanowiły posiadłości szlachty jednowioskowej, rzadziej dwuwioskowej, często nawet cząstkowej, tzn.: mającej tylko część danej wsi.

Pierwsze informacje o strukturze przestrzennej i rozmiarach majątku chodnowskiego pochodzą z XIX wieku. Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych ziem słowiańskich Chodnów - folwark i wieś - należał do powiatu rawskiego, gminy Stara Wieś i parafii Biała. Majątek obejmował folwark Chodnów   i wsie: Chodnów, Józefów, Janów i Pudencyanów. W 1827 roku  w Chodnowie było 39 dm.*, 356 m2 , a w roku 1880 liczył 30 dm. i 294 m 2 . „Rozległość wynosiła m. 729, a mianowicie: grunta orne  i ogrody m. 462, łąki m. 6, lasu m. 251, place i nieużytki m. 9, płodozmian 8-polowy[2]". W folwarku znajdował się jeden budynek murowany, trzynaście drewnianych, huta szkła i wiatrak z gruntem m. 32. Natomiast wsie posiadały: Chodnów 34 osady, Józefów 17 osad, Janów - 13, a Potencjanów 6 osad.

Jednym ze sławniejszych właścicieli ziemskich Chodnowa był Józef Leszczyński herbu Belina. Był on synem Andrzeja, pisarza ziemskiego rawskiego i  Franciszki Jarzyny. Piastował kolejno liczne urzędy ziemskie, najpierw bielskie: skarbnika (1766) i łowczego (1771, a wg Seweryna Uruskiego w 1779); następnie zaś rawskie: łowczego (1782), cześnika (1788), podstolego (1790, wg  S. Uruskiego - 1791)   i podczaszego (1790). Ponadto S. Uruski podaje, że J. Leszczyński był również starostą rawskim w 1789 roku. Natomiast w roku 1788 jako kandydat stronnictwa królewskiego został wybrany mimo kilku konkurentów posłem na sejm z ziemi rawskiej. W sejmie J. Leszczyński należał do przeciętnie aktywnych posłów: część jego została ogłoszona drukiem podczas kadencji sejmu. Przemawiał m.in. w sprawie królewszczyzny (27 stycznia 1789), występował za rewindykacją donatyw (19, 22 i 29 marca 1790), a przede wszystkim popierał Konstytucję 3 maja. W przededniu jej uchwalenia uczestniczył w słynnym zebraniu w Pałacu Radziwiłłowskim i podpisał akt „Asekuracji". Następnie został członkiem Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej 3 Maja. Dnia 27 maja 1791 sejm powołał go w skład sądu sejmowego. Natomiast dnia 17 grudnia tegoż roku Stanisław August obdarował go Orderem Świętego Stanisława. Podczas wojny 1792 r. (...) werbował  ochotników w Rawskiem, na co Komisja Porządkowa Cywilno - Wojskowa przekazała mu 2 000 złp pochodzące od gen. J. Komarzewskiego. Podczas powstania kościuszkowskiego prawdopodobnie tenże J. Leszczyński został mianowany 21 sierpnia 1794 roku przez Radę Najwyższą Narodową, 'na przełożenie Wydziału Bezpieczeństwa', członkiem Deputacji Indagacyjnej. (...)W roku 1809 był posłem rawskim na sejm Księstwa Warszawskiego; na posiedzeniu izby poselskiej 11 marca wybrano go do deputacji 'do liczenia wotów', a  24 marca wszedł w skład deputacji powołanej  'na przyjęcie przybyć mających jww. senatorów'. (...)   Miał dwóch synów: Antoniego i Jana. Ostatnia informacja o chodnowskim dziedzicu pochodzi z roku 1815. Wymówił się wtedy od opieki nad synowcem Aleksandrem, zasłaniając się podeszłym wiekiem[3].

Po śmierci Józefa Leszczyńskiego dziedzictwo chodnowskie przejął jeden z jego synów - Jan.  W 1826 roku Jan Leszczyński sprzedał część majątku kolonistom niemieckim (na kolonii Janów), pozostawiając sobie jedynie Hutę Chodnów i Józefów. W tymże roku Chodnów przejęli Andrzej i Józef Bilscy. W roku 1881 sześćdziesiąt mórg dóbr chodnowskich nabył Nikodem Zajączkowski. Majątek w jego rodzinie pozostał do 1917 roku, kiedy to Michał Zajączkowski, syn Nikodema, sprzedał posiadłość za sumę 15 tysięcy rubli Józefowi  i Antoninie z Kozerów Wójcikom[4].


[1] Powiat rawski. Zarys dziejów do końca 1973 roku, Łódź 1975, s. 119

[2] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych ziem słowiańskich, t.1,  Warszawa 1880, s.607

[3] Polski Słownik Biograficzny, t.17, Wrocław 1972, s. 122

[4] J. Pałyga, Inowłódz, Kronika miasta w 900-lecie, 1966, s. 114